Bir fırat türküsü...

ocakbey

BİR FIRAT TÜRKÜSÜ... ocakbey (arif ocakçı ocakbey)
BİR FIRAT TÜRKÜSÜ...




Giriş yap Netlog'da tıkla

Bir türkü söyledim.
Duyarsın diye.
Pembe köyneğini
Giyersin diye.
Gelir Malatya'ya
Sorarsın diye.
Gözümyaşı şu Fırat'a
Sel oldu.
*
Uzaklara gittim.
Gelirim diye.
Aldım martinimi
Vururum diye.
Bu Hak'kın sırrına
Ererim diye.
Gözümyaşı şu Fırat'a
Sel oldu.
*
Bulut geldi
Yağmur geldi,yaş oldu.
Gözlerime iki damla
Yaş doldu
Benim karabağrım
Şimdi taş oldu.
Gözümyaşı şu Fırat'a
Sel oldu.
*
Fırat aktı gitti
Suyu bulandı.
Kara sevdan
Hep başımda dolandı.
Ateş yandı
Hep külleri elendi.
Gözümyaşı şu Fırat'a
Sel oldu.
*

ocakbey (arif ocakçı ocakbey)


http://www.onlineturkudinle.org/turkudinle.asp?turku=12266

TIKLA... TIKLA... TIKLA...





Yörük çadırı.

http://www.onlineturkudinle.org/turkudinle.asp?turku=12266

TIKLA... TIKLA... TIKLA...


BİR FIRAT TÜRKÜSÜ...
Arif ocakçı ocakbey


ŞİİRİN KISA ÖYKÜSÜ...

Fırat boyunda bir bey, Malatya beyi her nasılsa gönlünü bir yörük kızına kaptırır.
Yörük kızın sesi çok güzeldir.Yörük kızı da beyi sever.
Bu ünlü beyin yörük kızını sevdiği dilden dile dolaşır. Bey en sonunda bu dedikodulardan bıkmış olmalı ki.
Yörük kızını almaya karar verir.
Bir kış günü karlı bir havda çılga yoldan ilerliyerek yörük kızın çadırına ulaşır..
Yörük kızı çadırda bazlama bir nevi ekmek pişirmektedir..
Kızın babası beye bazlama ikram eder.. Çokta saygılı davranır. Ama kızı vermeye hiç yanaşmaz.
Bey kıza bakar derki...
__Açta ellerini Mevla'ya yalvar.
Artık çare kalmamıştır. Ünlü bey acılar içinde Malatya'ya geri döner.
Yörük kızına son defa özlemle bakar. Malatya şivesiyle şöyle der.
---Vazgeçemem senin tatlı dilinden.
--- Ölemde kurtulam senin elinden...

BİR FIRAT TÜRKÜSÜ..
Ocakbeyi efsanesi...
--- Ölemde kurtulam senin elinden...

Fırat kenarında.
Esbap yumuşlar.
Yuyup yuyup.
Gül dalına koymuşlar.
Belik saçlarını.
Çifte örmüşler.
Beni senin için.
Sevdi demişler.
Sevemde kurtulam.
Senin elinden.
.
Fırat kenarında.
Bir çılga yol var.
DARENDE üstüne.
Yağıyor bir kar.
Açta ellerini.
Mevla'ya yalvar.
Gönül gözüm seni.
Bakarda arar.
Ölemde kururtulam.
Tatlı dilinden.
.
Fırat kenarında.
Yanar bir ocak.
Bir bazlama pişer.
Ekmeği sıcak.
Açarım ben sana.
Her zaman kucak.
Biliyorum benim.
Sonum olacak.
Ölemde kurtulam
Senin elinden...
.
Fırat kenarında.
Vurdular beni.
Söyledim sesimi.
Duydular beni.
Ocakbeyi diye.
Sordular beni.
Ölmeden mezara.
Koydular beni.
Ölemde kurtulam .
Senin elinden...
.












AÇTA GULYUZUNU.


Dağların başında bir kara koyun.
Oynama, benimle oynama oyun.
Ben ölürüm beni mezara koyun.
Açta gulyzunu görem bir daha.

Gürün ile Darende'nin arası.
Şimdi geldi ayrılığın sırası.
Gazanmadım daha başlık parası
Açta gulyzunu görem bir daha.



Fırat'ın başında bir kuzu meler.
Anam börek yapar ince un eler.
Dost bakar da düşman hep bizi kınar.
Açta gulyzunu görem bir daha.

Tohma'nın başında külle guşgana.
Seni sevdim, Muhammed'in aşgına.
Uzat ellerini ver artık bana.
Açta gulyzunu görem bir daha.



Tohma akar gider enginde dururur.
Senin şu gönlün hep zengin de durur.
İste Ocakbeyi sana kul olur...
Açta gulyzunu görem bir daha.

OCAKBEY
Arif ocakçı Ocakbey...





http://www.turkulertube.com/video_GRC09016NG5.html
tıkla tıkla..




1. FIRAT ve MALATYA

Karasu ve Murat’ın Keban’a yakın birleşmesiyle oluşan Fırat nehrinin Basra körfezine kadar uzunluğu 2 800 kilometredir. Keban barajı çıkışından sonra Malatya, Adıyaman ve Gaziantep illeri arasında sınır çizen Fırat, Birecik’te (Karkamış yakınlarında) Suriye’ye, oradan da Irak’a geçer. Burada Dicle ile birleşerek Şattülarap adıyla Basra körfezine dökülür. Böylece Hint okyanusuna ulaşmış olur.

Fikret Otyam’ın deyişi ile, “Asi Fırat” üzerine Keban’dan başka Karakaya, Atatürk ve Birecik Barajları yapılmış, böylece uysallaşarak, özellikle GAP ile birlikte çevresinideki topraklara daha bir bereket kazandırmıştır. Malatya’da baraj gölü ile Arapgir, Arguvan, Yazıhan, Battalgazi, Kale, Pötürge, Doğanyol ilçeleri toprakları daha farklı bir konum kazanmıştır. Malatya’da Arapgir Çayı, Kuruçay, Tohma Çayı ve Şiro Çayı Fırat’a dökülen önemli akarsulardır. Bu çaylar üzerinde önemli barajlar yapılmaktadır. Dolayısıyla Fırat, Malatya için çok önem taşıyan bir akarsudur.

2. FIRAT VE KERBELA

Fırat’ın Malatya’dan geçip kutsal kent Kerbela’ya kadar akması, Alevi-Bektaşi edebiyatında önemli bir yer tutar. Konuyla ilgili olarak İsaköylü Avşaroğlu Kul Mustafa’nın Gönül kalk gidelim Hüseyn’e doğru (1), Hekimhanlı Esiri’nin “Fırat suyu Kerbela’ya varınca” (2) deyişleri dikkate değer örneklerdir.

3. FIRAT İL İLGİLİ TÜRKÜLER

Fırat zaman zaman çevresine zarar vermiş, hatta canlar almıştır. Buna karşın Malatya halkı Fırat’la barışıktır. Ona ne sitem eder, ne de beddua. Acılarını türkülere döker, türküler de yıllar boyu dillerde dolanır durur.
İşte Fırat il ilgili bazı türküler.

3.1. “Fırat Kenarında Yüzen Kayıklar”

Fahri Özüyıldırım, Kemal Çığrık, Yıldız Tezcan, Yüksel Özkasap gibi sanatçılar tarafından plağa okunan, ayrıca birçok sanatçı ve halk tarafından söylenen Kenarında Yüzen Kayıklar” türküsünün öykülerinden üçünü sunalım.

a) Malatya-Elazığ arsında asma köprü vardır. Köprünün hemen ilerisinde bulunan jandarma karakolunun yakınında piknik yapmaya gelenler olur. 1957 yılı Haziranında Hüseyin Dağlar adlı İTÜ öğrencisi köyüne gelir ve annesiyle birlikte burada piknik yaparlar. Annesi, Hüseyin’in nişanlısı ile arasında bir sorun olduğunu düşünmektedir. Bunu konuşurlar, Hüseyin Fırat’a girer ve bir daha da görünmez. Cenazesi beş gün sonra bulunur. Nişanlısı, cenazenin başında ağıt yakar. Bu acıya dayanamayan annesi bir süre sonra ölür.

Fırat kenarında yüzen kayıklar
Anam ağlar bacım beni sayıklar
Başıma toplanmış bağrı yanıklar
Nettim size verin benim yârimi
Nettim size beni yâre götürün

Elbisem duvarda asılı kaldı
Çeyizim sandıkta basılı kaldı
O yar benim ile küsülü kaldı
Nettim size verin benim yârimi
Nettim size beni yâre götürün (3)

Aynı türküyle ilgili başka bir öykünün özeti şöyle:

Malatya Elazığ arasında kayıklarla ulaşım sağlandığı sıralarda Fırat kenarındaki küçük köylerden birinde yüksek öğrenim yapan bir genç köyüne tatile gelir. Ailesince kendisinden habersiz nişanlandığını öğrenince kızı istemediğini belirtir. Kız bunu duyunca kendini Fırat’a atarak intihar eder. Nişanlısı ve yöre halkı olay üzerine ağıt yakar (4)

c) Arguvan Karahöyük köyünden bir grup 1957 yılının Ağustos ayında Malatya/Battalgazi Korucuk köyündeki Hasan Basri türbesine (5) ziyarete giderler. Ağustos sıcağında gençler serinlemek için Fırat’a girerler. Aralarında Hukuk Fakültesi öğrencisi Abdulkadir Işık da vardır. Abdulkadir Fırat’ın sularına kapılır ve bir daha da görünmez. Oradakiler feryat figan ederler. Uzan zaman sonra cenazesi bulunur. Arkasından ağıtlar yakılır:

Dere yüzünde dönen kayıklar
Anam ağlar babam beni sayıklar
Başıma toplanmış bağrı yanıklar
Nettim size beni yâre götürün

Sen benim kuzumsun ezel ezelden
Sen geziyken ben sakındım nazardan
Allah’ını seversen doğrul mezardan
Kuzum-Sen doğrul ki ben gireyim yerine

Gide gide gâvur eli yurd olur
Sinek üşer yaralarım kurdolur
Öleneçe Murat (Fırat) bana derdolur
Ölem Abdulkadir gadan alırım

Görünüyü Korucuk’un çalısı
Sen miyidin talebenin birisi
............................................
Ölem Abdulkadir gadan alırım. (6)

Bir televizyon programında olayın mayıs ayında geçtiği, cesedin bir hafta sonra bulunduğu, İsaköyden eşe hatun adlı bir kadının ağıt yaktığı belirtilir. (7)
Hekimhan/Ballıkaya köyünden Hasan Özerol, Abdulkadir’in Karahöyüklü olduğunu, olayın Balıklaya ve çevresinde çok iyi bilindiğini, şu dörtlüklerin olayla ilgili olarak söylendiğini anlatır:

Fırat kenarında yüzen kayıklar
Anam ağlar bacım beni sayıklar
Başıma toplanmış bağrı yanıklar
Nettim size ben yâre götürün

Fırat kenarında asbap yumuşlar
Yumuş yumuş gül dalına komuşlar
Sevmediğim yerde sevdi demişler
Sevem de kurtulam elin dilinden

Söğüdün yaprağı narindir narin
Girme Abdulkadir orası derin
Garalı haberim anama verin
Nettim size beni yâre götürün

Çantası duvarda asılı kaldı
Kitabı bavulda basılı kaldı
Nişanlısı köyde küsülü kaldı
Nettim size beni yâre götürün

Fırat kenarında balık avlarım
Saçın uzun gül dalına bağlarım
Ellerin yâri de gelip geçtikçe
Elimi koynuma sokar ağlarım (8)

Ağıtın l, 2 ve 4. dörtlükleri Arguvan Köyleri Eğitim kültür Vakfı tarafından yayınlanan kitapta (9) notalı olarak yer alır. Ercan Göksu ve Emel Ertürk tarafından okunan biçimi ise şöyledir:

Fırat kenarında yüzen kayıklar
Anam ağlar bacım beni sayıklar
Başıma toplandı bağrı yanıklar
Yaralıyım beni yâre gönderin

Serindir Fırat’ın gölgesi serin
Gitme Abdulkadir ötesi derin
Alıcı kuş vurmuş yaramı sarın
Yaralıyım beni yâre gönderin

Kitabım bavulda basılı kaldı
Elbisem duvarda asılı kaldı
Nişanlım sılada küsülü kaldı
Yaralıyım beni yâre gönderin (10)

3.2. “Şu Fıratın Suyu Akar Serindir”

Elazığ’ın Tabanbükü (Şeyhhasan) köyünden olup Malatya’da yaşayan Mustafa Tosun’un türkü ile ilgili anlatımı özetle şöyledir:
Korucuk köyünde nazlı adlı bir gelin Fırat’a su almaya inerken ayağı kayar ve suya kapılarak kaybolur. Kömürhan’a kadar ararlar, günler sonra bulunur. Kocası cenazenin üzerine kapanarak ağıt yakar:

Şu Fırat’ın suyu akar serindir.
Yârimi götürdü kanlı zalımdır
Daha gün görmemiş taze gelindir
Söyletmeyin beni -dostlar- yaram derindir.

Âşık olurudum olsaydı sazım
Ağla anam ağla bülbül avazlım
Sulara gömüldü sevgili nazlım
Söyletmeyin beni –dostlar- yaram derindir

Kömürhan köprüsü Harput’a bakar
Zalım Fırat gelmiş ocaklar yıkar
Toplanmış dostlarım ağıtlar yakar
Söyletmeyin beni -dostlar- yaram derindir”

“Nazlı gelinin cenazesi bulunduktan sonra kocasının ağzından dökülen (bu) dörtlükleri ağıt haline getirmiştim” diyen Mustafa tosun, ardından da söz ve müziğinin kendisine ait olduğunu öne sürer, ağıtı Teslim Budak’ın kasete okuduğunu belirtir. (11)

İzzet Alınmeşe’nin söz ve müziğinin kendisine ait olduğunu belirttiği türkü, Erkan Oğur ve İsmail Demircioğlu’nun yorumuyla Eşkıya filmine müzik olunca ülke genelinde ünlenmiş, hem söz hem ezgi yönünden Malatya’ya ait olan bu türküyle ilgili bazı açıklamaları yapmak gerektiğine inanıyorum. Teslim Budak’ın ikinci özel kasetini dinleyenler Kul Mustafa’nın “Gönül Kalk Gidelim Hüseyne doğru” deyişinin ezgisini anımsayacaklardır. (12) “Şu Fırat’ın suyu akar serindir” türküsünün ezgisi bu deyişin ezgisinden alınmıştır. Öyküsü ve sözleri ise ortada…

“Kömürhan köprüsü Harput’a bakar” dizesine gelince…

Yorumcular, Erkan Oğur da dâhil birçok kişi “Harput’un Halpuz olması gerektiğini öne sürüyorlar. Bazı kişiler ise, “Harput” sözcüğü ile dikkat çekildiğini belirtiyorlar. Öyle ya da böyle ezgisi Arguvan ağzından esinlenen türkü ülke genelinde oldukça beğeni kazanmış bir Malatya türküsüdür.

3.3. "Kesin Şu Fırat’ı Bu Yıl Akmasın”

Karakaya baraj gölü dolmadan önce söylenen, tek dörtlükten oluşan türkü ağıt özelliği taşımaktadır. Teslim Budak, “Yaylanızın ufak ufak yokuşu” adlı Arguvan ağzı ezginin arkasından okumuştur.

Kesin şu Fırat’ı bu yıl akmasın
Bir tane yavrumu yetim etmesin
Gittiği yerleri yakıp yıkmasın
Oy aman Murat
Dertlisin Murat
Zalımsın Murat
Ne dersin Murat (13)

Kahtalı Mıçı tarafından da okunan türkü giriş ezgisi olarak “Fıratın Türküsü” belgeselinde İbrahim Tatlıses’in “Fırat” dizi filminde de okunmuştur. Müzisyen Cumali Duman (Malatya 1955), sözleri şu biçimde aktarmıştır.

Kesin şu Fıratı bu yıl akmasın
Etrafını yıkıp viran etmesin
Bir tane yavrumu öksüz koymasın
Oy Fırat Fırat
Zalimsin Fırat
Hayınsın Fırat

3.4. Alvar Türküleri

Alvar, önceleri Hekimhan’a ve sonra Darende’ye bağlı iken, Kuluncak ilçe olunca buraya bağlanmış, yeniadı Yünlüce olan bir köydür. Avlar, Bicir, Sofular, Başören köyleri ve yörenin yaşamında ve türkülerinde Tohma’nın önemli bir yeri vardır. Tohma, Alvar’ın yanından akmaktadır.

Avların altında tohma akıyı
Üç güzel oturmuş bana bakıyı
İçlerinden biri beniyakıyı
Kuruya kaderim yardan ayrıldım

Avların altında Tekke deresi
Sordum o güzele Avlar neresi
Açtı göksünü dedi burası
Kuruya kaderim yardan ayrıldım (14)

2.5. Arguvan Ağzı Türkülerde Fırat

Arguvan ağzı türkülerin bazılarında Fırat adı geçmektedir. Örnek olarak

Bulut kat kat olmuş göğün öğüne
Giyin elbiseyi gidek düğüne
İkimiz de kalak dünya soğuna
Barabarca düşek Murat Suyuna-Tohma Suyuna (15)

Fırat kenarında yılgın adası
Bana gelsin güzellerin gadası
Gâvur muydu cıfıt mıydı babası
Tuttu da yarımı ellere verdi (16)

Fırat kenarında asbap yumuşlar
Yumuş yumuş gül dalına komuşlar
Sevmediğim yerde sevdi demişler
Sevem de kurtulam elin dilinden (17)

Fırat kenarında kayık değilem
Yardan ayrılalı ayık değilem
Bir çift selamına layık değilem
Kuruya gözlerim yardan ayrıldım (18)

4. FIRAT KENARINDA YÜZEN KAYIKLAR” TÜRKÜSÜNE BENZEK OLAN BAŞKA YÖRE TÜRKÜLERİNDEN ÖRNEK DÖRTLÜKLER

Ülkemizin bazı yörelerine ait türkülerde Fırat kenarında yüzen kayıklar türküsünün ikinci dörtlüğü ile benzek olan dörtlükler vardır. Buna daha çok Alageyik türkülerinde rastlıyoruz.

Elbisem duvarda asılı kaldı
Çehizim sandıkta basılı kaldı
Sılada nazlı yar küsülü kaldı
Gaziantep (19)

Urganım kayada asılı kaldı
Esbabım sandıkta basılı kaldı
Nişanlım sılada küsülü kaldı
Siz gidin gardaşlar kaldım kayada
Antalya (20)

Urganım kayada asılı kaldı
Elbisem sandıkta basılı kaldı
Gerdekte nişanlım küsülü kaldı
Siz gidin kardaşlar kaldım kayada
Çukurova (Alageyik) (21)

Elbisem sandıkta basılı kaldı
Nişanlım sılada küsülü kaldı
Ellerim kayada asılı kaldı
Anam beklemesin kaldım kayada
Ota Anadolu (22)

SONUÇ

Malatya halkının yaşamında önemli bir yeri olan Fırat nehri ve onun çevresinde oluşan, yaratılan kültürün bir parçası olan türküleri kısa bir bakışla sunduk. Konuyla ilgili kaynakların dipnotlarımızda yer aldığını göreceksiniz. Elbette ki bunlar sadece birer örnek. Belki de daha derlenmemiş ya da yayınlanmamış türküler ya da öyküleri olacaktır. Hüseyin Şahin’le ortak çalışmamız olan Arguvan türküleri/Halkbilimsel Açıdan Bir Deneme” tamamlanmış olup, basıldığında bu konuda büyük bir boşluğu dolduracağına inanıyoruz.

Konuyla ilgilenenlerin öneri ve eleştirilerini bekler, türküler dolusu güzel günler dilerim.

Unutmayalım; “Türküler bizi söyler…”

__________________________________________________- ________
(*) Bu yazı Antropolog/Araştırmacı Hüseyin Şahin ile ortak çalışmamız olan “Arguvan Türküleri/Halkbilimsel Açıdan Bir Deneme” adlı inceleme çalışmasından yararlanılarak hazırlanmıştır.

DİPNOTLAR:
(1) Arguvan’dan Kerbela’ya kadar olan güzergâhtan söz eden deyişle ilgili ayrıntılı açıklama çalışmamamızda yer almaktadır.
(2) İ. ÖZMEN: Alevi Bektaşi Şiirleri Antolojisi, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1998, s. 459
(3) S. TURHAN, K. DÖKMETEŞ, I. ÇELİK: Notalarıyla Türkülerimiz ve Hikâyeleri–1, Cem Ofset, Ankara, 1996, s. 27
(4) A.g e. s. 32
(5) Hasan Basri türbesi Karakaya Baraj gölünün suyunu yükselmesi üzerine 1983 Ekiminde Battalgazi ilçesine taşınmıştır.
(6) Ağıt, Hüseyin Şahin tarafından 2 Mayıs l989’da, o zaman 87 yaşında olan (1998’da vefat eden) Abdulkadir’in halası Gülistan Altıntaş’tan derlenmiştir. Yaşlı kadın bazı dizeleri anımsayamamıştır.
(7) 1 Ağustos 1998 tarihinde FLAŞ TV’de Arguvan ve Köyleri Eğitim Kültür Vakfı (AKEV)’in konuk olduğu Mozaik programında M. Çamur tarafından anlatılmıştır.
(8) Özel belgelik notlarımızda yer alan bilgilerden aktarılmıştır. KK: Hasan Özerol, Hekimhan 1934 doğumlu.
(9) Arguvan Ezgileri-I, Arguvan ve Köyleri Eğitim Kültür Vakfı Yayınları (Haz: Muharrem Temiz), İstanbul 1998, s.37
(10) E. GÖKSU-E. ERTÜRK: “Yan Yürek Yan” Gövtepe Kasetçilik, İstanbul 2000,
(11) “Fırat Türküsünün Gerçek Sahibini Bulduk”, Hamle gazetesi Özel ek, Temmuz 1999
(12) T. BUDAK: 2. Özel Kaset, Umut Plak, Malatya 1977, Kasetin B Yüzü, 2. Türkü
(13) T. BUDAK: Sabah Güneşi, Özgür elektronik, Malatya 19.. , Kasetin B Yüzü, 1. Türkü
(14) Hekimhan yöresi ağzı ile okunur. Sabahat Akkiraz tarafından kasete okunmuştur.
(15) H. ŞAHİN-S. ÖZEROL: Arguvan Türküleri/Halkbilimsel Açıdan Bir Deneme”, Türkü Metni: 93; Özel belgeliğimizde bulunan, 1972 yılında Almanya’ya sesli mektup olarak doldurulan kasete Elif Ercan tarafından beş dörtlük olarak okunan türkünün ilk dörtlüğüdür.
(16) H. ŞAHİN-S. ÖZEROL: A.g e. Türkü Metni: 97
(17) H. ŞAHİN-S. ÖZEROL: A.g e. Türkü Metni: 156
(18) H. ŞAHİN-S. ÖZEROL: A.g e. Türkü Metni: 306
(19) M. DUYGULU: Gaziantep Türküleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1995, s. 73
(20) H. TANSES: Notalarıyla Zeybekler ve Ege Akdeniz Türküleri, Say Yayınları, İstanbul 1997
(21) Y. KEMAL: Üç Anadolu Efsanesi, Cem Yayınları, İstanbul, s. 277
(22) S. TURHAN ve ARKADAŞLARI: A.g.e. s. 115
Etiketler: arguvan türküleri